– door Evelien van der Waa
Marloes Keijzer begon op 31-jarige leeftijd aan de studie diergeneeskunde in Antwerpen. Na zes intensieve jaren van studie, behaalde zij in 2019 haar masterdiploma diergeneeskunde aan de Universiteit Gent. In de jaren daarna werkte zij in diverse eerstelijnspraktijken, waar ze zich verder ontwikkelde binnen de diergeneeskunde. Ze volgde onder andere de tweejarige opleiding Feline Medicine via the International Society of Feline Medicine (ISFM)
Eind 2024 richtte ze haar eigen bedrijf MarloesZorgt op, waarmee ze zich volledig toelegt op palliatieve zorg en euthanasie aan huis. Haar missie is om ieder dier en diens verzorgers een liefdevol en waardig afscheid te bieden, en tegelijkertijd meer bewustwording te creëren rondom de mogelijkheden van palliatieve zorg in de laatste levensfase van een huisdier.
Marloes is lid van de International Association for Animal Hospice and Palliative Care (IAAHPC), waar zij de opleiding volgt tot gecertificeerd palliatief dierenarts.
De aanleiding voor dit interview is onze kennismaking met jouw bedrijf MarloesZorgt. Kun je daar wat meer over vertellen?
MarloesZorgt is ontstaan vanuit mijn wens om dieren en hun eigenaren te begeleiden in de laatste fase van het dierenleven. Ik bied palliatieve zorg en euthanasie aan huis, met veel aandacht voor het dier en zijn verzorgers. Met de palliatieve zorg, bedoel ik eigenlijk de terminale zorg, dus echt de laatste weken, maanden van het dierenleven. Als het dier is uitbehandeld bij de eigen dierenarts. Ik help eigenaren om de levenskwaliteit van hun dier beter te leren herkennen. Samen stellen we een plan op met daarin wat er nog mogelijk en wenselijk is voor het dier en de eigenaar. Dit doe ik om een stukje inzicht te bieden in die laatste fase en een stukje twijfel weg te nemen bij de eigenaar. Mijn missie is het zorgen voor een waardig en liefdevol einde, met veel tijd, rust en geen stress. Daarom lever ik mijn diensten enkel aan huis, geen kille spreekkamers in de laatste fase, maar de vertrouwde mand of krabpaal.
Wat ik in mijn werk zie is, dat deze zorg niet alleen het dier ten goede komt, maar ook de band tussen eigenaar en dier verdiept in de laatste levensfase. Er is hier zelfs wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. In de end-of-life guidelines van het AAHA/ IAAHPC staat duidelijk vernoemd dat deze zorg de human-animal-bond onderhoudt en versterkt. Ook in de IAAHPC guidelines voor palliatieve zorg wordt dit benoemd.
Door bewust stil te staan bij wat het dier nodig heeft ontstaat er vaak meer verbinding, en daarmee ook rust bij het uiteindelijke afscheid. Dat helpt ook in het rouwproces daarna.
Waarom ben je zo gaan werken?
Vanaf het moment dat ik als dierenarts begon, liep ik er tegenaan dat er in de praktijk vaak een bepaalde tijdsdruk achter de euthanasie zit. Wat begrijpelijk is in een drukke praktijk. In dertig minuten tijd wordt er verwacht van een eigenaar dat ze “even” afscheid nemen van een dier dat misschien al meer dan 15 jaar bij ze is. Ik merkte dat ik juist dat moment behoefte voelde aan verbinding. Even samen stilstaan. Even de tijd nemen voor het verhaal, de avonturen en het leven van dat dier. Niet alleen de medische handelingen uitvoeren, maar juist tijd en aandacht voor dat emotionele stuk.
In de praktijk is daar weinig ruimte voor, en dat voelde steeds lastiger voor mij. Deze werkwijze sloot niet goed aan bij mijn empathische persoonlijkheid. Dat heeft het zaadje gepland voor het starten met MarloesZorgt. Daarnaast zie ik hoeveel stress sommige dieren ervaren bij een bezoek aan de praktijk. Dat is ook voor de eigenaar heel zwaar. Daarom ben ik me gaan verdiepen in de palliatieve zorg en de euthanasie aan huis, omdat het anders kán.
Ik ben niet de enige dierenarts die aan huis komt voor euthanasie, maar doe het toch op een andere manier. Het gaat echt om de tijd en zorg voor dier en eigenaar, zodat de euthanasie op een waardevolle en liefdevolle manier plaats vindt. Ik neem hier ook ruim de tijd voor. In principe werk ik in de regio van Roosendaal, maar als mensen er om vragen kom ik ook in andere delen van Nederland. Meer informatie hierover staat op mijn website www.marloeszorgt.nl.
Behalve je website ben je ook actief op Facebook en Instagram. Waarom ben je dat gaan doen?
Dat doe ik vooral om bewustwording te creëren bij eigenaren over dit onderwerp. Het is goed als hier meer over gepraat wordt. En dat mensen hier al eerder mee bezig zijn en niet pas als het dier geëuthanaseerd moet worden. Dat mensen gewoon meer tijd krijgen om over dingen na te denken.
Dat is ook iets wat wij met het platform willen stimuleren: weet wat er allemaal voor mogelijkheden zijn en kijk wat voor jou een goede keuze is.
Palliatieve zorg is in Nederland voor huisdieren nog vrij onbekend. Jij bent in Nederland binnenkort de enige erkende dierenarts op dit gebied. Kun je wat meer vertellen over wat palliatieve zorg allemaal kan bieden aan een dier en diens eigenaar?
Ik hoop binnenkort inderdaad de eerste officieel gecertificeerde palliatieve dierenarts te worden in Nederland. Ik volg hiervoor het traject bij de IAAHPC ( = International Association for Animal Hospice and Palliative Care, www.iaahpc.org ). Daarnaast heb ik het certificaat behaald van “peacefull euthanasia veterinarian” bij het CAETA (= The Companion Animal Euthanasia Training Academy, www.caetainternational.com )
Palliatieve zorg bij huisdieren draait niet om genezing, maar om comfort en kwaliteit van leven. Het is eigenlijk terminale zorg. Een dier is niet meer te genezen. Het gaat over pijnherkenning, het monitoren van de levenskwaliteit, ondersteuning bij de dagelijkse zorg én het bieden van emotionele steun aan de verzorgers.
Ik gebruik hiervoor afgeleide scorings formulieren van QoL-scales (= Quality of Life )zoals HHHHHMM en de Feline grimace -scale. Hiermee kan de eigenaar dagelijks bepaalde dingen scoren bij het dier, om zo te zien hoe het met welzijn van het dier is. Zoals eten & drinken, sociaal gedrag en mobiliteit. Een voorbeeld hiervan is de “lap of Love scale, van de gelijknamige kliniek. Met stickers groen – oranje – rood kan de eigenaar dan per dag aangeven, wat voor dag het dier heeft.
Palliatieve zorg kan heel breed zijn, dus niet enkel medicamenteus, maar ook door middel van aanpassingen in huis, voeding, fysiotherapie, acupunctuur etc. Ik probeer samen met de eigenaar een “behandelplan” op te stellen. Samen kijken we welke aanpassingen nodig zijn, wat de eigenaar lukt om zelf te doen, waar ze hulp bij nodig hebben. Maar ook wat hun angsten zijn, waar voor hun de grens ligt. Vorige ervaringen van een eigenaar bij eerdere euthanasie van een huisdier kunnen bij angsten een grote rol spelen.
Ook het afscheid kan op deze manier beter bespreekbaar worden gemaakt. We kunnen bespreken wat hun wensen en angsten zijn omtrent het afscheid. Ik hoop dat deze begeleiding een deel van de twijfel wegneemt, zodat er achteraf minder “wat als”-vragen zijn.
Welke opleidingen en/of organisaties zijn op palliatief gebied interessant als dierenartsen hier ook meer mee willen gaan doen?
Ik ben lid van de IAAHPC, via hen volg ik ook de opleiding tot “certifeid pallative veterinarian”. Zij organiseren ook elk jaar een congres en bieden veel nascholing aan over dit onderwerp. Zo blijf ik op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen.
Daarnaast heb ik bij het CAETA (companian animal euthanasie training academy) de cursus voor “certified peacefull euthanasia veterinarian” gevold. Ook zij verzorgen veel bijscholingen over de medische, emotionele en ethische aspecten omtrent euthanasie. Beide organisaties zijn aanraders voor alle dierenartsen die zich in dit vakgebied willen verdiepen.
Daarnaast biedt “Lap of Love”, een Amerikaanse hospice, met palliatieve zorg en euthanasie voor de dierenartsenpraktijk, zeer veel waardevolle informatie over o.a. QoL vragenlijsten (www.lapoflove.com) . Zij geven ook regelmatig webinars, soms ook samen met het IAAHPC. Zij geven een mooi voorbeeld van hoe goede palliatieve zorg kan worden aangeboden.
Wat zijn jouw eigen ervaringen met euthanasie van dieren? Je eigen dieren en/of dieren in je werk als dierenarts?
Ik heb recent afscheid moeten nemen van mijn eigen hond Takkie en kat Mimi. Ze zijn allebei thuis in mijn armen overleden. Voor mij was er niets mooiers én belangrijkers. Dit gun ik iedere diereigenaar. Behalve dat ik dierenarts in dit vakgebied ben, ben ik dus helaas ook ervaringsdeskundige. Dat maakt dat ik me nog beter kan inleven in het verdriet van de eigenaar. En ik weet wat rouw met je kan doen. En hoe onbegrepen je, je soms kan voelen. Het rouwen om je huisdier is toch nog steeds een beetje een taboe, terwijl uit onderzoek is gebleken dat het verlies van een huisdier, als even heftig of zelfs heftiger wordt ervaren als het verlies van een mens.
Cleary, M., West, S., Thapa, D. K., Westman, M., Vesk, K., & Kornhaber, R. (2021). Grieving the loss of a pet: A qualitative systematic review. Death Studies, 46(9), 2167–2178. https://doi.org/10.1080/07481187.2021.1901799
Ik heb helaas ook minder fijne ervaringen met euthanasie van een eigen huisdier voor ik zelf dierenarts werd. Ik heb ooit een kat van mij moeten laten gaan, in een kille spreekkamer, om vervolgens in een volle wachtkamer met mijn lege mandje de rekening te betalen. Deze ervaring heeft me mede gevormd, in hoe ik mijn werk nu aanpak.
Hoe belangrijk vind jij dat een euthanasie thuis plaats vindt, in plaats van op de praktijk?
Dieren zijn in hun (lange) leven vaak op de praktijk geweest, meestal voor minder leuke dingen. Veel dieren ervaren daarom stress bij een bezoek aan een dierenartsenpraktijk, net als veel eigenaren. Daarbij opgeteld, de korte tijd die er vaak beschikbaar is voor een euthanasie, maakt het dat een euthanasie aan huis veel meer rust geeft. En dus ook veel rustiger begint.
In een artikel van Kathleen Cooney (de oprichter van CAETA) wordt beschreven wat eigenaren als een “good death” ervaren, waaronder dus de thuis euthanasie.
https://www.dvm360.com/view/how-pet-owners-define-a-good-death-
Uit onderzoek blijkt ook dat dieren thuis veel minder stress ervaren, wat resulteert in een lagere hartslag. Dit is ook waar ik op inzet: ik kom op visite, luister naar het verhaal van de eigenaar, maak kennis met het dier, even lekker kroelen en draag bewust geen witte jas. Ik heb alleen een koffer met spullen bij me. Van tevoren is er dan al een afscheidsplan gemaakt, voor wat de eigenaar na de euthanasie met het lichaam van het dier wil doen. Ook is dan al besproken hoe een euthanasie in zijn werk gaat, zodat de eigenaar weet wat hij/zij kan verwachten.
De uitvoering van de euthanasie door jou is ook wat anders dan gemiddeld. Waarom?
Ik kies er bewust voor om de eerst injectie subcutaan te geven, verglijkbaar met een vaccinatie injectie. Dit is bijna pijnloos en veel dieren merken het niet eens. Bovendien laat ik de eigenaar tegelijk iets lekkers geven of even spelen met het dier. Het gaat dus bijna stiekem.
Het is zo jammer als je, in deze laatste levensfase, een dier in de houtgreep moet nemen om een Braunule te kunnen plaatsen, terwijl het ook zo kan. De inwerking duurt zo’n 15-20 minuten en dan is het dier geleidelijk rustig in slaap gevallen.
Het is belangrijk om als dierenarts na te denken over wat je toedient aan het dier (net als bij een anesthesie). Een Ketamine injectie intra musculair is pijnlijk! Zelf gebruik ik het liefst Zoletil, aangelengd met NaCl en dan subcutaan. Je moet ook per dier kijken wat er nodig is aan producten om het proces zo rustig mogelijk te laten verlopen.
Zie jij verschillen in benadering tussen Nederland en bijvoorbeeld de UK/USA en België op dit gebied?
Ja absoluut. In de UK/USA is de palliatieve zorg al veel meer geïntegreerd in de diergeneeskunde. Daar zijn speciale hospices (zoals Lap of love) waar een dier begeleid kan sterven en zijn er meerdere dierenartsen die zich volledig hebben gespecialiseerd in end-of-life care. In Nederland begint het nu pas te komen. In Nederland is vooral het traject ná het overlijden al goed georganiseerd in de vorm van uitvaartcentra, dierenbegraafplaatsen en crematoria. Er zijn speciale afscheidskamers en allerlei mooie mogelijkheden om je dier te herinneren of te gedenken. Denk aan pootafdrukken, urnen en sieraden.
Het traject voor het overlijden is in Nederland echter nog erg klinisch en medisch. Als een dier is uitbehandeld, dan betekent dat eigenlijk al snel: wanneer gaan we hem euthanaseren ?, terwijl er soms echt nog tijd is om afscheid te nemen en een plan te maken om dit afscheid te regelen. Het is daarom ook heel mooi dat er tegenwoordig ook dieruitvaartverzorgers voor dieren bestaan, het is zo fijn voor een eigenaar dat ze wat meer steun en begeleiding krijgen in deze periode.
In België merkte ik overigens dat ik met opvallend veel openheid werd ontvangen, het gaf me het gevoel dat samenwerking daar sneller omarmd wordt. Wel is het zo dat er in België veel minder diercrematoria zijn en dat hun service ook vaak minder uitgebreid is dan in Nederland (de dierenarts moet het dier soms brengen en dieren worden niet altijd thuis opgehaald).
Hoe gaan collega dierenartsen om met jouw aanbod? Zien ze het als een verrijking/verlengstuk van hun zorg?
Dat is heel wisselend. Ik ben met een “zorgbox” (een doosje met chocolade, snoepjes, flyers en een brief met uitleg over wie ik ben en wat ik doe) langs collega dierenartsen in de regio gegaan, om kennis te maken. Bij een dierenarts in België werd ik direct met open armen ontvangen, en daar heb ik ook al meerdere doorverwijzingen van mogen ontvangen. Andere praktijken reageren wat terughoudender. Er wordt soms aangegeven dat ze deze zorg zelf ook aanbieden, terwijl ik weet dat dit in de praktijk zelden zo uitgebreid gebeurt als hoe ik het doe.
Toevallig heb ik deze week twee leuke gesprekken gehad met praktijken in Nederland. Ik zie mijn diensten dan ook niet als concurrentie, maar als verlenging van hun zorg. Hoe mooi is het als je als praktijk dit aan de client kan aanbieden. Ik geloof echt in samenwerken, niet alleen met dierenartspraktijken, maar ook met andere dierprofessionals zoals een dierfysiotherapeut, dierenarts voor acupunctuur, trimsalons, gedragstherapeuten en alle andere behandelaars binnen de dierenbranche. We kunnen niet alle zorg zelf verzorgen, hoe mooi is het dan als we er wel voor kunnen zorgen dat we de eigenaar een netwerk van specialisten kunnen aanbieden, zodat het dier op alle vlakken de beste zorg kan genieten.
Heb je nog ideeën hoe we vanuit ons Platform meer bekendheid kunnen geven aan het onderwerp palliatieve zorg en een zorgzaam levenseinde?
Zeker. We moeten blijven praten over afscheid, verlies en palliatieve zorg. De dood of het afscheid is in de Nederlandse cultuur echt nog taboe. Zeker het rouwen om je huisdier. Door te blijven praten kunnen we ervoor zorgen dat de dierverzorger/eigenaar al eerder durft te gaan nadenken over hoe hij/zij het afscheid van zijn huisdier wil vormgeven. Dat er meer is dan het prikje in de spreekkamer. Dat er ook meer ruimte komt voor de rouw om je verloren huisdier.
Ik probeer via social media al meer bewustzijn, omtrent dit onderwerp, te creëren, maar ook voor dierenartspraktijken ligt hier denk ik nog een belangrijke taak. Daarnaast zou het mooi zijn als er meer lezingen, cursussen of webinars over dit onderwerp worden gegeven. Of misschien een Nederlandse cursus (met keurmerk) voor dierenartsen, om te laten zien dat zij gespecialiseerd zijn in een “waardige en stressvrije euthanasie”.
Dit platform “als een huisdier doodgaat” is ook zo’n mooi initiatief. En dat er tegenwoordig een opleiding tot dieruitvaartverzorger is, is ook een supermooie manier om meer bewustwording te creëren. Hoe meer we erover gaan praten, hoe “gewoner” het wordt.
Laten we hopen dat uiteindelijk elke dierenartsenpraktijk toegang heeft tot een gespecialiseerd netwerk rondom afscheid en nazorg. Als we meer praten over het einde, dan wordt het hopelijk vanzelf minder eng.
